Τετάρτη, 21 Απριλίου 2021

Ἡ ἀνδρεία γυνὴ κατὰ τὸ Παροιμιῶν λα΄ (στ. 10-31) B

του Χριστόδουλου Βασιλειάδη
(Φωτογραφία Αλεξία Φιλίππου)

Ἡ γυναίκα αὐτὴ ἐργάζεται σὲ ὅλη της τὴ ζωὴ γιὰ τὴν εὐτυχία τοῦ συζύγου της καὶ στὴν οἰκογένειά της δημιουργεῖ ἀτμόσφαιρα εἰρήνης καὶ χαρᾶς. Ἡ ἀνδρεία γυναίκα ἐργάζεται μὲ τὰ ἴδια τῆς τὰ χέρια καὶ ἔτσι εἶναι χρήσιμη στὴν οἰκογένειά της. Ἡ ἐργατικὴ αὐτὴ γυναίκα μοιάζει μὲ ἐμπορικὸ πλοῖο, τὸ ὁποῖο εἰσάγει προϊόντα ἀπὸ μακρινὰ μέρη. Ὅτι μπορεῖ νὰ τὸ κάνει μόνη της τὸ κάνει. Ὅτι δὲν μπορεῖ τὸ προμηθεύεται ἀπὸ ἀλλοῦ. Σηκώνεται πρωί, προτοῦ ξημερώσει, ἑτοιμάζει καὶ δίδει φαγητὸ στὴν οἰκογένειά της καὶ ἐργασία στὶς ὑπηρέτριές της. Ξέρει ἀκόμη πὼς νὰ μεγαλώνει συνετὰ τὴν οἰκογενειακή της περιουσία, εἴτε μὲ τὴν ἀγορὰ χωραφιῶν εἴτε μὲ τὴν προσωπική της ἐργασία. Ζώνει καλὰ τὴ μέση της καὶ ἀρχίζει τὴ δουλειά. Θεωρεῖ ὅτι εἶναι καλό το νὰ ἐργάζεται κάποιος καὶ τὸ λυχνάρι της, ποὺ τὴν φωτίζει γιὰ νὰ μπορεῖ νὰ ἐργάζεται, δὲν σβήνει ὅλη τὴ νύχτα.

(συνεχίζεται)

Τρίτη, 20 Απριλίου 2021

Ἡ ἀνδρεία γυνὴ κατὰ τὸ Παροιμιῶν λα΄ (στ. 10-31) A

του Χριστόδουλου Βασιλειάδη
(Φωτογραφία Αλεξία Φιλίππου)

Τὸ βιβλίο τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, τὸ ὁποῖο φέρει τὸν τίτλο «Παροιμίαι» ἔχει γραφτεῖ σύμφωνα μὲ τὴν ἐπιγραφὴ τοῦ βιβλίου καθὼς καὶ μὲ τὴν πατερικὴ παράδοση ἀπὸ τὸν σοφὸ Σολομώντα, ἀπόγονό του Δαβίδ. Ἔχει γραφτεῖ ὑπὸ μορφὴ ποιήματος στὴν ἑβραϊκὴ γλώσσα τῆς κλασσικῆς περιόδου. Στὸ τελευταῖο κεφάλαιο τοῦ βιβλίου τῶν Παροιμιῶν, στίχοι 10-31 ὑπάρχει ἕνας ὑπέροχος ὕμνος πρὸς τὴν δραστήρια καὶ ἐνάρετη γυναίκα. Ὁ ὕμνος αὐτὸς ἀποτελεῖται ἀπὸ 22 στίχους καὶ ἔχει στὸ Μασωριτικὸ (ἑβραϊκὸ κείμενο) ἀλφαβητικὴ ἀκροστοιχίδα.

Ἡ γυναίκα ὅπως ἀναφέρει ὁ ἀπόστολος Πέτρος εἶναι ἀσθενέστερο σκεύος[1]. Ὅμως γίνεται ἀνδρεία μὲ τὴ σύνεση καὶ τὴν πιστότητά της πρὸς τὸ σύζυγό της. Τέτοιες γυναῖκες ὅμως σύμφωνα μὲ τὸν συγγραφέα τῶν Παροιμιῶν εἶναι σπάνιες καὶ πολύτιμες. Ὁ σύζυγος τῆς ἀνδρείας γυναίκας τῆς ἔχει πλήρη ἐμπιστοσύνη, ἀφοῦ εἶναι οἰκονόμος καὶ βοηθᾶ τὸ σύζυγό της στὴν ἐξοικονόμηση τῶν ἀγαθῶν, ἔτσι ὥστε στὸ σπίτι τους νὰ τὰ ἔχουν ὅλα ἄφθονα.

 (συνεχίζεται)

Δευτέρα, 19 Απριλίου 2021

Ὑμνολογία, ἐκκλησιαστικὴ μουσικὴ καὶ ποιμαντικὸ ἔργο τῆς Ἐκκλησίας ΣΤ

του Χριστόδουλου Βασιλειάδη
(Φωτογραφία Αλεξία Φιλίππου)

Τέλος, τόσο ἡ ὑμνολογία ὅσο καὶ ἡ ἐκκλησιαστικὴ μουσικὴ εἶναι ἕνα ἐργαλεῖο στὰ χέρια τῶν ποιμένων. Ὁ ἐπίσκοπος εἶναι ὁ κύριος ἁρμόδιος γιὰ τὴν ποιμαντικὴ δραστηριότητα στὴν ἐπισκοπή. Παράλληλα μὲ τὴν ἀνάπτυξη τῶν διαφόρων τεχνῶν μέσα στὴν ἐπισκοπὴ πρέπει νὰ εἶναι καὶ ἡ ἀνάπτυξη τῆς ἐκκλησιαστικῆς μουσικῆς. Θὰ μπορούσαμε νὰ ποῦμε ὅτι ἀποτελεῖ μιὰ ἀκραία θέση, ἀλλὰ ὁ ἅγιος Νεκτάριος ἀναφέρει στὴν ποιμαντική του ὅτι αὐτὸς ποῦ δὲν γνωρίζει ἐκκλησιαστικὴ μουσικὴ καὶ τὴν ἐν γένει ἐκκλησιαστικὴ μόρφωση εἶναι ἀνάξιος γιὰ τὸ ἀξίωμα τῆς ἱεροσύνης, ἀφοῦ θὰ ἐλέγχεται ἀπὸ τοὺς κατώτερούς του ἱεραρχικά. Αὐτοὶ ποῦ στεροῦνται τῶν γνώσεων αὐτῶν δὲν εἶναι κατάλληλοι γιὰ τὴν ἱεροσύνη καὶ μάλιστα γιὰ τὴν ἀρχιεροσύνη, διότι στεροῦνται ἐκείνων τῶν γνώσεων ἀκριβῶς, τὶς ὁποῖες ἔπρεπε νὰ ξέρουν. Διότι διὰ μέσου των γνώσεων αὐτῶν μποροῦν ἀνελλιπῶς νὰ ἐκπληρώνουν τὰ ἱερατικά τους καθήκοντα. Χωρὶς τῶν γνώσεων αὐτῶν ἃ) θὰ ἀδυνατοῦν νὰ ἐπιτελοῦν τὰ ἱερὰ καθήκοντά τους, β) θὰ ἀγνοοῦν τὴν ἱερὴ παράδοση τῆς Ἐκκλησίας, τὸ ἄγραφο αὐτὸ τεῦχος τοῦ Εὐαγγελίου, καὶ γ) θὰ ἁμαρτάνουν σφάλλοντες, καὶ θὰ ταπεινοῦνται καὶ θὰ ἐλέγχονται ὑπὸ τῶν ὑποδεεστέρων[i].

Ἐν κατακλείδι θὰ θέλαμε νὰ τονίσουμε τὴν σπουδαιότητα τῆς ἐκκλησιαστικῆς μουσικῆς, ἀφοῦ μὲ τὴν τερπνότητά της ὑπεισέρχονται καὶ τὰ θεία νοήματα. Κλείνομε τὴν παροῦσα μελέτη μὲ τὰ λόγια τοῦ ἱεροῦ Χρυσοστόμου: «Οὐδὲν γάρ, οὐδὲν οὕτως ἀνίστησι ψυχήν, καὶ πτεροὶ καὶ τῆς γῆς ἁπαλλάττει, καὶ τῶν τοῦ σώματος ἀπολύει δεσμῶν, καὶ φιλοσοφεῖν ποιεῖ... ὡς μέλος συμφωνίας, καὶ ρυθμῶ συγκείμενον θεῖον ἄσμα»[ii].

(συνεχίζεται)


[i] Νεκταρίου Κεφαλὰ (Μητροπ. Πενταπόλεως), Μαθήματα ποιμαντικῆς (ἀνατ.), βιβλιποπωλεῖο Νεκτάριος Παναγόπουλος, Ἀθῆναι χ.χ., σ. 126.

[ii] Ἰωάννου Χρυσοστόμου, PG 55, 156.


Κυριακή, 18 Απριλίου 2021

Ὑμνολογία, ἐκκλησιαστικὴ μουσικὴ καὶ ποιμαντικὸ ἔργο τῆς Ἐκκλησίας Ε

του Χριστόδουλου Βασιλειάδη

(Φωτογραφία Αλεξία Φιλίππου)

Προσπάθεια λοιπὸν τῶν ποιμένων εἶναι νὰ προσεγγίσουν τοὺς νέους ἔτσι ὥστε νὰ τοὺς προσελκύει τὸ ψαλτήρι. Εἶναι εὐχάριστο σήμερα ποῦ ὑπάρχουν ἀρκετὲς σχολὲς σὲ κάθε πόλη, ὅπου διδάσκεται ἡ ἐκκλησιαστικὴ μουσική. Παράλληλα ὅμως μὲ τὴ ψαλτικὴ τέχνη ἐπιβάλλεται νὰ διδάσκονται καὶ τὰ συναφῆ μὲ αὐτὴ μαθήματα, ὅπως τυπικό, ὑμνολογία, ἱστορία βυζαντινῆς μουσικῆς, λειτουργική, ὀρθογραφία τῆς βυζαντινῆς μουσικῆς καὶ ἰσοκρατήματα, ἔτσι ὥστε οἱ νέοι νὰ ἔχουν μιὰ πιὸ σφαιρικὴ προσέγγιση τῆς ἐκκλησιαστικῆς μουσικῆς. Ὅταν ὁ πτυχιοῦχος νέος θὰ ἀνεβεῖ στὸ ψαλτήρι πρέπει νὰ γνωρίζει ὄχι μόνο νὰ ψάλλει ἀλλὰ νὰ ἔχει γνώσεις τοῦ τυπικοῦ της Ἐκκλησίας μας καὶ ὅλων των συναφῶν μὲ αὐτὴ μαθημάτων.

(συνεχίζεται)

Σάββατο, 17 Απριλίου 2021

Ὑμνολογία, ἐκκλησιαστικὴ μουσικὴ καὶ ποιμαντικὸ ἔργο τῆς Ἐκκλησίας Δ

του Χριστόδουλου Βασιλειάδη
(Φωτογραφία Αλεξία Φιλίππου)

Ἡ ψαλμωδία εἶναι ὑπόθεση ὄχι μόνο των ἱεροψαλτῶν ἀλλὰ καὶ τῶν ποιμένων. Οἱ ποιμένες, ἀσκώντας τὸ ποιμαντικό τους ἔργο στὴν ἐπισκοπὴ καὶ στὴν ἐνορία, πρέπει νὰ χρησιμοποιήσουν τὴν ἐκκλησιαστικὴ μουσικὴ στὴν καθημερινὴ πράξη τῆς Ἐκκλησίας. Μποροῦν νὰ συγκροτήσουν βυζαντινὲς χορωδίες, νὰ διοργανώσουν ἡμερίδες καὶ συνέδρια, μὲ σκοπὸ τὴν προβολὴ τῆς ἐκκλησιαστικῆς μουσικῆς καθὼς καὶ τῆς ὑμνογραφίας τῆς Ἐκκλησίας μας, νὰ ἐκδώσουν ποικίλα βιβλία, ποῦ νὰ περιέχουν μετάφραση ἢ ἑρμηνεία τῶν ὕμνων τῆς Ἐκκλησίας μας. Εἶναι σημαντικὸ οἱ νέοι νὰ ἔχουν μιὰ σωστὴ προσέγγιση στὴν ὑμνολογία τῆς Ἐκκλησίας καὶ νὰ μποροῦν νὰ κατανοοῦν τὴ γλώσσα, ποῦ χρησιμοποιεῖ ἡ Ἐκκλησία μας.

Στὴ συνάφεια αὐτὴ θὰ θέλαμε νὰ κάνουμε ἀναφορὰ καὶ στὴ μετάφραση τῶν ἐκκλησιαστικῶν ὕμνων. Εἶναι γνωστὸ ὅτι κάθε λέξη ἑνὸς ὕμνου ἔχει καὶ τὸ ἀνάλογο περιεχόμενο. Ἡ ἐκκλησιαστικὴ γλώσσα λοιπὸν εἶχε καὶ τὸ ἀνάλογο περιεχόμενο, ἀφοῦ οἱ ὕμνοι εἶναι ἀπόρροια τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ βιώματος. Ἡ γλώσσα, ποῦ χρησιμοποίησαν οἱ ὑμνογράφοι τῆς Ἐκκλησίας μᾶς ἦταν πλούσια, διότι ἦταν πλούσιο καὶ τὸ βίωμα ποῦ ζοῦσαν οἱ χριστιανοὶ μέσα στὴν Ἐκκλησία. Ἡ σημερινὴ καθημερινή μας γλώσσα ἔχει φτωχύνει καὶ οἱ λέξεις ἔχουν χάσει τὸ περιεχόμενό τους διότι ἀκριβῶς δὲν ὑπάρχουν τὰ ἀνάλογα βιώματα στὴν καθημερινὴ ζωὴ τῶν χριστιανῶν. Μιὰ μετάφραση λοιπὸν τῶν ὕμνων τῆς Ἐκκλησίας μας θὰ σήμαινε μιὰ μεταφορὰ ἀπὸ μιὰ πλούσια καὶ γεμάτη νοήματα διάλεκτο πρὸς μιὰ φτωχότερη καὶ πενιχρότερη διάλεκτο. Τί πρέπει νὰ γίνει λοιπόν; Ὡς χριστιανοὶ πρέπει νὰ ζοῦμε καθημερινὰ μέσα στὴν Ἐκκλησία τὸ βίωμα τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς. Μὲ αὐτὸ τὸν τρόπο ἡ ζωή μας θὰ ἀποκτήσει νόημα καὶ περιεχόμενο. Ἀπόρροια αὐτοῦ του βιώματος θὰ εἶναι νὰ ἐμπλουτιστεῖ καὶ ἡ γλώσσα μας μὲ τὶς ἀνάλογες ἐκφράσεις καὶ λέξεις, οἱ ὁποῖες θὰ ἐκφράζουν τὸ καθημερινὸ βίωμα τῶν χριστιανῶν. Ἔτσι θὰ μποροῦμε εὔκολα νὰ βιώνουμε τὰ νοήματα, ποῦ κρύβουν οἱ ὕμνοι καὶ μιὰ μετάφραση τῶν ὕμνων θὰ εἶναι ἀχρείαστη. Ἀκόμη θὰ τολμούσαμε νὰ ποῦμε ὅτι ἂν παραστεῖ ἀνάγκη νὰ γίνει μιὰ μετάφραση τῶν ὕμνων θὰ γίνει μέσα στὰ σωστὰ πλαίσια, χωρὶς οἱ ὕμνοι νὰ χάσουν τὸ ἀνάλογο περιεχόμενό τους.

(συνεχίζεται)

Παρασκευή, 16 Απριλίου 2021

Ὑμνολογία, ἐκκλησιαστικὴ μουσικὴ καὶ ποιμαντικὸ ἔργο τῆς Ἐκκλησίας Γ

του Χριστόδουλου Βασιλειάδη
(Φωτογραφία Αλεξία Φιλίππου)

Ἀκόμη, πολλὲς φορές, ποιμένες καὶ λαϊκοί, ἀλλὰ πιὸ πολὺ οἱ ἱεροψάλτες, βρισκόμαστε στὴ θέση νὰ μὴν εἴμαστε προσεκτικοὶ στὰ νοήματα τῶν ψαλλομένων ἀλλὰ νὰ περιφέρεται ἡ σκέψη μᾶς ἀλλοῦ. Εἶναι χαρακτηριστικὸς ἕνα ὕμνος τῆς Ἐκκλησίας μας, ποῦ λέγει τὰ ἑξῆς: «Πολλάκις τὴν ὑμνωδίαν ἐκτελῶν, εὑρέθην τὴν ἁμαρτίαν ἐκπληρῶν, τὴ μὲν γλώττη ἄσματα φθεγγόμενος, τὴ δὲ ψυχὴ ἄτοπα λογιζόμενος»[i]. Δηλαδή: Πολλὲς φορὲς ἐνῶ ἔψαλλα ἕνα ὕμνο, βρέθηκα νὰ ἁμαρτάνω, διότι μὲ τὴ γλώσσα μου ἔψαλλα ἄσματα ἐνῶ μὲ τὴ ψυχή μου σκεφτόμουν ἄτοπα. Ἡ σκέψη μας καὶ ὁλόκληρος ὁ ἐαυτὸς μᾶς πρέπει νὰ βρίσκεται προσηλωμένος στὰ λόγια τῶν ὕμνων καὶ νὰ βιώνουμε συνεχῶς τὶς ἀλήθειες ποῦ κρύβει ἡ ἐκκλησιαστικὴ ποίηση καὶ τὶς ὁποῖες προσπαθεῖ ἡ ἐκκλησιαστικὴ μουσικὴ νὰ τονίσει μὲ τὸν δικό της τρόπο.

(συνεχίζεται)

[i] Παρακλητική, Στιχηρὸ ἀπόστιχο, ὄρθρου Δευτέρας πρωί, ἦχος Γ΄.

Πέμπτη, 15 Απριλίου 2021

Ὑμνολογία, ἐκκλησιαστικὴ μουσικὴ καὶ ποιμαντικὸ ἔργο τῆς Ἐκκλησίας B

του Χριστόδουλου Βασιλειάδη
(Φωτογραφία Αλεξία Φιλίππου)

Ἡ ἐκκλησιαστικὴ μουσικὴ σκοπὸ ἔχει νὰ ὑποβοηθεῖ, ἔτσι ὥστε οἱ πιστοὶ νὰ μποροῦν νὰ κατανοήσουν καὶ νὰ βιώσουν καλύτερά τα νοήματα, ποῦ ὑπάρχουν στὴν ἐκκλησιαστικὴ ὑμνολογία. Ἡ μουσικὴ αὐτὴ καθ’ ἐαυτὴ δὲν εἶναι αὐτοσκοπὸς ἀλλὰ ἕνα μέσο καὶ ἕνας τρόπος, μὲ τὸν ὁποῖο εἰσέρχονται στὴν ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου τὰ νοήματα τῆς ἐκκλησιαστικῆς ποιήσεως. Ὅταν ἡ ἐκκλησιαστικὴ μουσικὴ αὐτονομηθεῖ καὶ γίνει αὐτοσκοπός, τότε ἁπλὰ ἐξυπηρετεῖ τὴν ἀνθρώπινη ματαιοδοξία καὶ τὴν ἐπίδειξη τῶν φωνητικῶν ἱκανοτήτων τοῦ ἱεροψάλτη. Δυστυχῶς τὶς περισσότερες φορὲς στὴ σημερινὴ πραγματικότητα οἱ μελωδοὶ συνθέτουν ὕμνους, οἱ ὁποῖοι δὲν βοηθοῦν τὸ σκοπὸ γιὰ τὸν ὁποῖο ὑπάρχει ἡ μουσική, ἀλλὰ μὲ τὶς μελωδικές τους γραμμὲς σκοπὸ ἔχουν νὰ ἐντυπωσιάσουν τὸ ἐκκλησίασμα μὲ τὶς ἐντυπωσιακές τους «θέσεις» (μελωδικὲς γραμμές). Γι’ αὐτὸ βλέπουμε σήμερα ὅτι ἔχει ἐπεκταθεῖ ἡ ἔκταση τῆς κλίμακας καὶ τῶν μελωδικῶν γραμμῶν κάθε ἤχου, ἔτσι ὥστε νὰ ἀνταποκρίνονται οἱ ἦχοι στὶς σημερινὲς ἀπαιτήσεις τοῦ ἱεροψάλτη. Ἡ ἔκταση τῆς κλίμακας κάθε ἤχου στὰ κλασσικὰ κείμενα εἶναι πολὺ μικρότερη ἀπὸ τὴ σημερινὴ ἔκταση τῆς κλίμακας τῶν ἤχων. Εἶναι καὶ αὐτὸ δεῖγμα τῆς προσπάθειας τῶν μελωδῶν νὰ ἐπιδείξουν τὶς φωνητικὲς ἱκανότητες τοῦ ἱεροψάλτη καὶ ὄχι νὰ τονίσουν τὸ νόημα τῶν ὕμνων.

(συνεχίζεται)